توليد پلاستيك از گياهان
روزنامه شرق :
در انتهاى جاده اى سنگلاخى در ايالت آيواى مركزى، يك كشاورز در افق، به جايى خيره شده است كه تا چشم كار مى كند گياهان بلند و برگ دار ذرت قرار دارند و زير نسيم موج مى زنند. او لبخندى مى زند زيرا چيزى در مورد كشتزارش مى داند كه كمتر كسى از آن آگاه است چون نه فقط دانه هاى ذرت در سنبله آن رشد مى كنند بلكه گرانول هاى پلاستيك نيز در ساقه و برگ هاى آن توليد مى شوند.
به نظر مى رسد كه ايده رشد دادن پلاستيك «كه در آينده نزديك قابل حصول است» جالب تر از ساخت پلاستيك ها در كارخانجات پتروشيمى باشد. در اين كارخانجات هر ساله حدود ۲۷۰ ميليون تن نفت و گاز مصرف مى شود. در واقع سوخت هاى فسيلى علاوه بر انرژى، مواد اوليه را نيز براى تبديل نفت خام به پلاستيك هاى معمولى از قبيل پلى استايرن، پلى اتيلن و پلى پروپيلن فراهم مى كنند. كاربرد پلاستيك ها در تمام شئونات زندگى، گسترده شده است و نمى توان روزى، زندگى بدون پلاستيك را تصور كرد چون از بطرى هاى شير و نوشابه گرفته تا لباس و قطعات خودرو از پلاستيك هستند، گرچه اين توليد زياد پلاستيك ها اساساً زير سئوال رفته است. انتظار مى رود منابع شناخته شده ذخيره جهانى نفت تا ۸۰ سال ديگر تمام شوند و اين در مورد گاز طبيعى ۷۰ سال و براى زغال ۷۰۰ سال است، اما تاثيرات اقتصادى كاهش اين منابع خيلى زودتر فرا خواهد رسيد. وقتى منابع كاهش يابد، قيمت ها هر روز بالا خواهد رفت و اين واقعيتى است كه نمى تواند از كانون توجه سياستگزاران خارج شود. چند سال قبل كلينتون رئيس جمهور آمريكا در ماه اوت ۱۹۹۹ يك دستورالعمل اجرايى صادر كرد و طى آن تاكيد كرد كه بايد كار محققين به سمت جايگزينى سوخت هاى فسيلى با مواد گياهى به عنوان سوخت و نيز به عنوان مواد خام جهت گيرى شود. با توجه به اين نگرانى ها، تلاش مهندسين بيوشيمى براى كشف چگونگى رشد پلاستيك گياهى از دو جهت سبز است: يكى اينكه قابل ساخت از منابع تجديدپذير است و ديگر اينكه اساساً پلاستيك توليدى پس از دور ريختن قابل تجزيه بيولوژيكى است.
اما تحقيقات اخير ترديدهايى در مورد صحت اين ديدگاه ها به وجود آورده است. اول اينكه، توانايى تجزيه بيولوژيكى داراى «هزينه پنهانى» است. بدين معنى كه با تجزيه پلاستيك ها دى اكسيدكربن و متان تشكيل و متصاعد مى شود كه اين گازها، جزء گازهاى به دام افكننده گرما يا گازهاى گلخانه اى هستند كه كوشش هاى امروزه جهانى در جهت كاهش آنها است. علاوه بر اين، هنوز به سوخت هاى فسيلى براى ايجاد انرژى مورد نياز فرايند استخراج پلاستيك از گياهان نياز است. براساس محاسبات، اين نياز به انرژى بسيار بيشتر از آن چيزى بود كه فكر مى شد. در اينجا است كه بايد گفت توليد موفقيت آميز پلاستيك هاى سبز در گرو اين است كه محققان بتوانند با روش هاى با صرفه، بر موانع مصرف انرژى غلبه كرده در عين حال نيز هيچ بارى بر محيط زيست اضافه نكنند. توليد سنتى پلاستيك ها متضمن مصرف بسيار زياد سوخت فسيلى است. خودروها، كاميون ها، هواپيماها و نيروگاه ها بيشتر از ۹۰ درصد از مواد توليدى پالايشگاه ها را مى بلعند، اما پلاستيك ها
از بقيه آن استفاده مى كنند كه اين مقدار تنها در آمريكا حدود ۸۰ ميليون تن در سال است.
تا به امروز كوشش صنايع بيوتكنولوژيكى و كشاورزى در مورد جايگزينى پلاستيك هاى معمولى با پلاستيك هاى گياهى به سه ديدگاه منجر شده است كه عبارتند از: تبديل شكرهاى گياهى به پلاستيك، توليد پلاستيك در داخل بدن ميكروارگانيسم هاى گياهى، رشد پلاستيك در ذرت و ديگر غلات.
شركت كارگيل (Cargill) يكى از غول هاى صنايع كشاورزى به همراه شركت داو (Dow) برترين شركت شيميايى جهان، چند سال پيش به توسعه ديدگاه اول همت گماشتند كه به تبديل شكر حاصل از ذرت و ديگر گياهان پلاستيكى به نام پلى لاكتيد (PLA) منجر شد. در مرحله اول ميكروارگانيسم ها شكر را به اسيدلاكتيك تبديل مى كنند و در مرحله بعدى، به طور شيميايى مولكول هاى اسيد لاكتيك به يكديگر متصل مى شوند تا زنجيره اى مشابه زنجيره پلى اتيلن ترفنالات (PET) كه پلاستيكى پتروشيميايى است و در بطرى نوشابه هاى خانواده و در الياف لباس ها استفاده مى شود، به دست آيد. در واقع جست وجوى محصولات جديد از شكر ذرت، جزيى از فعاليت هاى طبيعى شركت كارگيل بود كه با استفاده از كارخانه هاى آسياى مرطوب دانه هاى ذرت را به محصولاتى از قبيل شربت با فروكتوز بالاى ذرت، اسيد سيتريك، روغن نباتى، بيواتانول و غذاهاى حيوانات تبديل مى كند. در سال ۱۹۹۹ كارخانه هاى اين شركت ۳۹ ميليون تن ذرت را فرايند كردند كه اين مقدار تقريباً ۱۵ درصد كل برداشت ذرت آمريكا در آن سال بود. در ابتداى سال ۲۰۰۰ مجموعه كارگيل- داو طرحى با سرمايه ۳۰۰ ميليون دلار به منظور توليد انبوه پلاستيك جديدشان راه اندازى كرد. اين طرح با نام تجارى Nature Works و براى توليد انبوه PLA ارائه شد.
ديگر شركت ها از جمله صنايع شيميايى سلطنتى (ICI) روش هايى براى توليد نوع دوم اين پلاستيك ها ابداع كردند. اين پلاستيك پلى هيدروكسى آلكانوايت (PHA) نام دارد. PHA شبيه PLA از شكر گياهى ساخته شده و تجزيه پذير است. البته در مورد PHA يك باكترى به نام Ralstona eutropha شكر را مستقيماً به پلاستيك تبديل مى كند. براى توليد PLA يك مرحله شيميايى خارج از ارگانيسم بايد انجام گيرد اما در توليد PHA، اين زنجيره به طور طبيعى در داخل ميكروارگانيسم تا ۹۰ درصد از جرم سلول منفرد به صورت گرانول تجمع مى كند.
در پاسخ به بحران نفت در دهه ،۱۹۷۰ ICI فرايند تخميرى در مقياس صنعتى خود را كه طى آن ميكروارگانيسم ها شكر را به PHA تبديل مى كنند، با ظرفيت چند تن در سال ارائه كرد. شركت هاى ديگرى اين پلاستيك را قالب ريزى كرده و از آن اقلام تجارتى مثل تيغ ريش قابل تجزيه بيولوژيكى و بطرى هاى شامپو ساخته و به بازار ارائه كردند. اما اين اقلام پلاستيكى اساساً قيمت بالاترى از اقلام با پلاستيك هاى معمولى داشتند و هيچ مزيت عملكردى به غير از تجزيه پذيرى بيولوژيكى نداشتند. در سال ۱۹۹۵ شركت مونسانتو (Monsanto) فرايند و دستگاه هاى مربوطه را خريدارى كرد، اما سودآورى آن هم مبهم باقى مانده است. بسيارى شركت ها و گروه هاى علمى و نيز شركت مونسانتو كوشش هاى خود را معطوف به سومين ديدگاه توليد PHA يعنى رشد دادن پلاستيك در گياه كرده اند. با تصحيح ژنتيكى گياه غله مى توان آن را قادر به سنتز پلاستيك ساخت و در نتيجه فرايند تخمير را حذف كرد. يعنى به جاى رشد دادن غله، سپس برداشت آن، فرايند كردن آن، توليد شكر و نهايتاً تخمير شكر و توليد پلاستيك مى توان مستقيماً پلاستيك را در خود گياه ساخت. بسيارى محققين اين ديدگاه را جذاب ترين و با بازده ترين راه حل ساخت پلاستيك از منابع انرژى تجديدپذير مى دانند. طى اين سال ها گروه هاى زيادى در تعقيب اين هدف بوده و هستند.
146841.jpg
در اواسط دهه ۱۹۸۰ استيون اسلاتر (Steven C.Salter) عضو گروهى بود كه وظيفه آن جداسازى ژن هاى سازنده پلاستيك از باكترى بود. محققين پيش بينى مى كنند كه قرار دادن اين آنزيم ها در داخل يك گياه مى تواند تبديل استيل كوآنزيم A (ماده ى كه حين تبديل نور خورشيد به انرژى، به طور طبيعى در گياه تشكيل مى شود) به نوعى پلاستيك را انجام پذير سازد. در سال ۱۹۹۲ همكارى بين دانشمندان دانشگاه دولتى ميشيگان و دانشگاه جيمز ماديسون با اين هدف شروع شد. محققين با انجام مهندسى ژنتيك روى گياه Arabidopsis Thalianan توانستند نوعى PHA ترد بسازند. دو سال بعد شركت مونسانتو كار براى ساخت نوع انعطاف پذيرتر PHA را روى يك گياه معمول تر يعنى ذرت شروع كرد. از آنجا كه توليد پلاستيك نمى تواند با توليد غذا رقابت كند، محققين هدف خود را به سوى استفاده از قسمت هايى از گياه ذرت كه برداشت نمى شود (مثل برگ و ساقه) متوجه ساختند. رشد دادن پلاستيك در برگ و ساقه به كشاورزان هنوز اين امكان را مى دهد كه بتوانند با كمباين هاى معمولى ميوه ذرت را برداشت كرده و با زيرورو كردن مجدد مزرعه، برگ ها و ساقه هاى حاوى پلاستيك را برداشت كنند. برخلاف توليد PHA و PLA به روش تخمير كه بايد با استفاده از زمين براى توليد ذرت براى ديگر مقاصد رقابت كند، رشد دادن PHA در برگ و ساقه ذرت اين امكان را به وجود مى آورد كه بتوان ذرت و پلاستيك را به طور همزمان از يك مزرعه به دست آورد. ضمناً با استفاده از گياهان مناسب شرايط نامساعد مثل Switch grass مى توان از اين تقابل بين توليد پلاستيك و ديگر استفاده ها از زمين جلوگيرى كرد. يعنى لزومى ندارد كه فقط زمين هاى مخصوص كشت ذرت را به اين كار اختصاص دهيد. محققين به پيشرفت هاى فنى وسيعى در زمينه افزايش ميزان پلاستيك در گياه و همچنين تغيير زنجيره پلاستيك به منظور حصول به خواص مفيد، دست يافته اند. گرچه اين نتايج وقتى مستقلاً ديده مى شوند تشويق كننده اند ولى حصول به هر دو ويژگى يعنى تركيب مفيد و نيز ميزان بالاى پلاستيك در گياه خود يك مشكل است. تاكنون اثبات شده است كه كلروپلاست هاى برگ بهترين مكان براى توليد پلاستيك هستند. اما كلروپلاست ها اعضاى سبزى هستند كه وظيفه شان جذب نور است و اين در حالى است كه غلظت بالاى پلاستيك از فتوسنتز جلوگيرى كرده و بازدهى گياه را كاهش مى دهد. همچنين جداسازى پلاستيك از گياه خود يك چالش است. ابتدائاً محققين شركت مونسانتو تاسيسات استخراج را به عنوان واحد جانبى كارخانه فرآورى ذرت در نظر گرفتند. اما وقتى اين واحد را روى كاغذ طراحى كردند متوجه شدند استخراج و جمع آورى پلاستيك به مقادير زيادى حلال نياز دارد كه در نتيجه مى بايست بعداً به منظور استفاده مجدد بازيابى شود. اين زيرساختار فرايند از لحاظ اندازه با كارخانه هاى موجود پتروشيميايى برابرى مى كند و اندازه كارخانه آسياى ذرت را به شدت افزايش مى دهد. بايد توجه داشت كه انجام سرمايه گذارى و گذشت زمان باعث مى شود كه محققين بر اين موانع فنى غلبه كنند.
اما اينجا سئوالى كه مطرح مى شود اين است كه كدام راه حل ارزشمندتر است؟ وقتى انرژى و ماده خام لازم براى هر مرحله رشد PHA در گياهان، برداشت، خشك كردن برگ و ساقه، استخراج PHA از برگ و ساقه، تخليص پلاستيك، جداسازى و بازيايى حلال و تبديل پلاستيك به رزين را بررسى كنيد خواهيد ديد كه اين ديدگاه، انرژى خيلى بيشترى نسبت به توليد مواد پلاستيكى از منابع فسيلى در اغلب روش هاى پتروشيميايى، مصرف مى كند. در يك تحقيق كه اخيراً تكميل شده است، محققين متوجه شدند كه ساخت يك كيلوگرم PHA از گياه ذرت (تصحيح شده ژنتيكى) حدود ۳۰۰ درصد انرژى بيشتر از ۲۹ مگاژول لازم براى ساخت مقدار برابر پلى اتيلن (ساخته شده از سوخت فسيلى) مصرف مى كند. بنابراين نااميدانه بايد گفت مزيت استفاده از ذرت به جاى نفت به عنوان ماده خام، جبران كننده اين ميزان اختلاف در انرژى مصرفى نيست. براساس الگوهاى امروزى مصرف انرژى در صنايع فرآورى ذرت، براى توليد يك كيلوگرم PHA نياز به ۶۵/۲ كيلوگرم سوخت فسيلى است. براساس اطلاعات جمع آورى شده توسط جامعه سازندگان اروپايى پلاستيك ها (APME) از ۳۶ كارخانه اروپايى توليد پلاستيك، تخمين زده شد كه براى توليد يك كيلوگرم پلى اتيلن تنها به ۲/۲ كيلوگرم نفت و گاز طبيعى نياز است كه تقريباً نصف آن در محصول نهايى ظاهر مى شود. اين موضوع به اين معنى است كه تنها ۶۰ درصد از مقدار نفت و گاز مصرفى يعنى ۳/۱ كيلوگرم از آن به منظور توليد انرژى سوزانده مى شود.
با توجه به اين مقايسه، ممكن نيست متقاعد شويد كه رشد دادن پلاستيك در ذرت و سپس استخراج آن توسط انرژى ناشى از سوخت هاى فسيلى باعث حفظ منابع فسيلى مى شود. در واقع با جايگزينى منبع تجديدپذير به جاى منبع تجديدناپذير، ناگزير به استفاده از مقدار بيشترى از آن خواهيد شد. در مطالعه قديمى ترى، آقاى «تيلمان جرن جروس» (Tilman Gorngross) كشف كرد كه توليد يك كيلوگرم PHA به وسيله تخمير ميكروبى همان ميزان سوخت فسيلى، يعنى ۳۹/۲ كيلوگرم، نياز دارد. اين نتايج مايوس كننده قسمتى از دلايلى بود كه براساس آن شركت مونسانتو، پيشرو توليد PHA از گياه، سال گذشته اعلام كرد كه توسعه چنين سيستم هاى توليد پلاستيك را متوقف خواهد كرد. هم اكنون تنها پلاستيك كارخانه اى به اين روش كه صنعتى شده است، پلاستيك PLAى Cargill- Dow است. اين فرايند ۲۰ تا ۵۰ درصد منابع فسيلى كمترى نسبت به ساختن پلاستيك از نفت مصرف مى كند، اما هنوز از ديدگاه انرژى بسيار پرمصرف تر از بسيارى فرايندهاى پتروشيميايى است. مسئولان شركت انتظار دارند نهايتاً بتوانند ميزان انرژى لازم را كاهش دهند. راه ديگر همانا توسعه ديگر منابع شكر گياهى كه انرژى كمترى براى فرآورى نياز دارند، (مثل گندم و چغندر) است كه مى تواند استفاده از سوخت هاى فسيلى را كاهش دهد.
در همين زمان، دانشمندان در Cargill- Dow تخمين مى زنند اولين تاسيسات ساخت PLA كه هم اكنون در Blair نبراسكا در حال ساخت است، بتواند براى هر كيلوگرم پلاستيك ۵۶ مگاژول انرژى مصرف كند كه اين مقدار ۵۰ درصد بيشتر از انرژى لازم براى PET ولى ۴۰ درصد كمتر از نايلون است.
انرژى لازم براى توليد پلاستيك هاى گياهى دومين و حتى اولين مشكل زيست محيطى اين فرايند است.
نفت اولين منبع براى توليد پلاستيك هاى معمول است، اما ساخت پلاستيك از گياهان عمدتاً بر زغال و گاز طبيعى تكيه دارد كه براى راه انداختن مزارع ذرت و صنايع فرآورى ذرت مصرف مى شود. به همين دليل تعدادى از روش هاى گياهى از سوخت هاى كمياب (نفت) به سوخت هاى فراوان (زغال) تغيير سوخت داده اند. بعضى متخصصان معتقدند اين تغيير سوخت گامى به سمت توسعه پايدار است. موضوع فراموش شده در اين منطق، اين حقيقت است كه تمامى سوخت فسيلى مصرف شده براى ساخت پلاستيك ها از مواد خام تجديدپذير (ذرت) مى بايست سوخته شوند تا انرژى توليد كنند، در حالى كه در فرايندهاى پتروشيميايى قسمت عمده اى از سوخت به محصول نهايى تبديل مى شود.
سوزاندن سوخت بيشتر باعث وخيم تر كردن مشكل ديگرى مى شود كه آن افزايش انتشار گازهاى گلخانه اى مثل دى اكسيدكربن است. همچنين به طور طبيعى ديگر انتشارات مرتبط با احتراق سوخت فسيلى، مثل دى اكسيد گوگرد نيز افزايش مى يابد. اين گاز باعث توليد باران اسيدى مى شود و مورد نگرانى است. بايد توجه داشت كه هر فرايندى كه انتشار چنين گازهايى را افزايش دهد، در تقابل با پروتكل كيوتو قرار مى گيرد. اين قرارداد ناشى از كوشش بين المللى است كه توسط سازمان ملل به منظور تصحيح كيفيت هوا و محدود كردن گرم شدن جهانى از طريق كاهش دى اكسيدكربن و ديگر گازهاى مسئول در اتمسفر برقرار شده است.
چنين نتيجه گيرى از تحليل هاى ارائه شده، اجتناب ناپذير است. مزيت زيست محيطى رشد پلاستيك ها در گياهان در سايه مضراتى چون افزايش مصرف انرژى و افزايش انتشار گازها قرار گرفته است. به نظر مى آيد PLA تنها پلاستيك گياهى باشد كه بتواند در اين زمينه رقابت كند. گرچه اين راه حل به اندازه ساخت PHA در گياه مناسب نيست، اما داراى مزايايى است كه يك فرايند را با بازده جلوه گر مى كند. يعنى نياز به انرژى كم و درصد بالاى تبديل (بيش از ۸۰ درصد از هر كيلوگرم از شكر گياهى در محصول نهايى ظاهر مى شود). اما به رغم PLA بر پلاستيك گياهى، حين توليد اين پلاستيك به ناچار مقادير بيشترى گاز گلخانه اى نسبت به فرايندهاى پتروشيميايى مشابه منتشر مى شود.
استفن اسلاتر، تلمن گرنگراس
ترجمه: عبدالله مصطفايى- محمد طغرايى
صالح آرا
چهارمین همایش ملی بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران
::کسری اصفهانی::
چهارمین همایش ملی بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران توسط انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران، مرکز بینالمللی علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی، دانشگاه شهید باهنر کرمان و دانشگاه علوم پزشکی کرمان هفته آينده از 24 تا 26 مرداد ماه 1384 در کرمان برگزار میشود.
اهداف اين همايش، توسعه برنامه ملی بیوتکنولوژی ایران، مدیریت انتقال فناوریهای نوین در بیوتکنولوژی، زمینه سازی برای مشارکت بخش خصوصی، ارائه آخرین دستاوردهای تحقیقاتی بیوتکنولوژی، گسترش سطح آگاهی عمومی و نشر مفاهیم بیوتکنولوژی و ارائه راهکارهای توسعه بیوتکنولوژی در منطقه تعيين شده است.
اين همايش در ۷ محور بيوتكنولوژي پزشكي، بيوتكنولوژی گياهي، بيوتكنولوژی دام و آبزيان، بيوتكنولوژی صنعت و معدن و محيط زيست، علوم يايه (زيستشناسی سلولی و مولكولي)، مديريت و اخلاق در بيوتكنولوژی و نانوبيوتكنولوژی و بيوانفورماتيك پذيرای مقالات پژوهشی پژوهشگران میباشد. از نكات بارز اين همايش افزودن بخش جديد نانوبيوتكنولوژی و بيوانفورماتيك به بخشهای سنتی همايشهای قبلی میباشد كه با توجه به انجام مطالعات و پژوهشهای متعدد در اين زمينهها و اهميت آنها لزوم افزودن اين بخش جديد به همايش چهارم احساس شد.
KermanBioTech2005
رياست اين کنگره بر عهده دکتر جعفر توفيقی، وزير علوم، تحقيقات و فناوری است و در محل مرکز بینالمللی علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی برگزار میشود.
برنامه اين همايش سه روزه اعلام شده است (برای مشاهده برنامه اينجا را کليک کنيد).
همچنين قرار است تعداد 14 مقاله شفاهي و پوستر، يعني يک مقاله و يک پوستر در هر محور همايش تعيين و با تقديم يک نيم سکه بهار آزادي از طرف انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران و انستيتو پاستور ايران به برگزيدگان، از آنها تقدير شود.
گفتنی است پس از جلسات متعدد و بررسی هيات مديره انجمن بيوتكنولوژی جمهوری اسلامی ايران در سال ۱۳۸۳، كرمان ميزبان چهارمين همايش ملی بيوتكنولوژی جمهوری اسلامي تعيين شد و مرکز بينالمللي علوم محيطي وتکنولوژي پيشرفته كرمان نيز به عنوان مكان برگزاری اين واقعه مهم علمی كشور تعيين گرديد. ديگر نامزد برگزاری اين همايش شهر تبريز بود كه ميزبانی همايش پنجم به آن رسيد و کنگره بعدی در اين شهر برگزار خواهد شد.
آدرس محل برگزاری همايش: کرمان، انتهاي بزرگراه هفت باغ علوي، مرکز بينالمللي علوم محيطي وتکنولوژي پيشرفته
پست الكترونيك: Info@KermanBioTech2005.Com
با توليد برنج تراريخته
«ايران مجدداً در جهان رهبري ميكند»
دكتر ايليمار آلتوسار(Illimar Altosaar) ، پروفسور دانشكده پزشكي دانشگاه اوتاواي كانادا ضمن ارسال پيام تبريكي به دكتر قرهياضي، مجري طرح توليد برنج تراريخته، اظهار داشت:
من امروز خبر مسرت بخشي از موسسه تحقيقات بينالمللي برنج (IRRI) دريافت نمودم، تبريك ميگويم. اخبار جمعه گذشته ABRC در خصوص برنج تراريخته در سايت Iran Mania خبر بسيار داغي بود. من بسيار خوشوقت خواهم شد كه جنابعالي بطور مفصل روشهاي كار و چگونگي انتقال ژن و سيستم بيان آن در طارم مولايي تراريخته را برايم ارسال داريد. اطلاعات مربوطه را در كجا انتشار دادهايد؟ تصور ميفرماييد چه زماني در مقياس وسيع در ايران توليد خواهد شد؟ از كدام پيشبر اختصاصي برگ استفاده نمودهايد؟ من خيلي خوشحال خواهم شد جزئيات مربوط كه اين پيشرفت عظيم و مهيج را به طور مستقيم از جنابعالي بشنوم. ايران مجدداً در جهان رهبري ميكند...
کل ماجرا را اينجا دنبال کنيد ....
رهاسازى حشرات تغييريافته ژنتيكى در طبيعت
ايتكا: با توجه به ديدگاه منفى موجود در مورد محصولات كشاورزى تغييريافته ژنتيكى (تراريخت) و مخالفت گروه هاى طرفدار محيط زيست با ايجاد تغييرات ژنتيكى در گياهان و موجودات زنده، دانشمندان حاضر در طرح جديد اميدوارند بتوانند اطمينان افكار عمومى را در مورد مفيد و بى خطر بودن حشرات دست كارى شده ژنتيكى جلب كنند. «آنتونى جيمز» استاد ژنتيك مولكولى و ميكروبيولوژى دانشگاه كاليفرنيا در آمريكا اعلام كرد كه هم اكنون روند توليد و آزمايش حشرات دست كارى شده ژنتيكى به مرحله حساسى رسيده است. اين محقق و همكارانش در آزمايشگاه موفق به توليد برخى انواع تغييريافته پشه آنوفل شده اند كه نمى تواند ميزبان انگل مالاريا باشد و هم اكنون براى انجام آزمايش در خارج از محيط آزمايشگاه آماده است. به گفته «فرد گولد» از دانشگاه ايالتى كاروليناى شمالى، با وجود آنكه دانشمندان همواره براى مبارزه با بيمارى هايى كه ناقل آنها حشرات است تلاش كرده اند، اما در مبارزه خود ناموفق بوده اند. وى افزود: به طور مثال در اواخر دهه چهل ميلادى حشره شناسان مطمئن بودند كه سم «د.د.ت» تمامى مشكلات آفات كشاورزى را حل خواهد كرد، اما با گذشت زمان مشخص شد استفاده از اين ماده شيميايى بر بسيارى از حيوانات آثار سويى باقى گذاشته و با ضعيف كردن پوسته تخم برخى پرندگان، نسل آنها را تا مرز انقراض پيش برده است. همچنين در دهه ۱۹۶۰ كسى تصور نمى كرد استفاده از جانوران غيربومى شكارچى حشراتى كه آفت محصولات كشاورزى بودند، سبب انقراض نسل گونه هاى جانورى نادر در اين مناطق شود. منتقدان طرح آزادسازى حشرات دست كارى شده ژنتيكى در طبيعت عقيده دارند آثار جانبى وجود اين حشرات در طبيعت بايد توسط محققان مورد مطالعه قرار گيرد. به گفته كارشناسان، با توجه به اينكه بسيارى از اين حشرات به منظور رهاسازى در كشورهاى جهان سوم طراحى شده اند، بايد فهرست كاملى از نگرانى هاى موجود در زمينه خطرات احتمالى آنها تهيه شده و آن نگرانى ها قبل از ورود حشرات به طبيعت مورد بررسى قرار بگيرند.
دانشجويان باسواد کشاورزی...

ظريفی میگفت: مهندس کشاورزیای میشناسم که فرق دانه جو و گندم را نمیدانست...
حال برای اينکه اين مشکل برنخوريد، به شما توصيه میکنم که به اين صفحه سری بزنيد تا حداقل شکل ده دوازدهتا از بذور زراعی را ديده باشيد...
http://www.usda.gov/gipsa/reference-library/graingallery/graingallery.htm
فقط اگه گفتيد تعداد دانههای گندم عكس سمت چپ بيشتره يا دانههای جو عكس سمت راست، اونوقت معلومه كه شما اون دانشجوی مورد نظر نبودهايد...!!!
قربان يو
::کسری::
دومين همايش علمی- پژوهشی دانشجويان علوم کشاورزی سراسر کشور
::کسری::

دومين همايش علمی- پژوهشی دانشجويان علوم کشاورزی سراسر کشور با هدف طرح مباحث علمی نوين و بهره برداری بهينه از معلومات و نظرِيه های علمی محققان و دانشجوِيان ۱۶ شهريورماه ۱۳۸۳ در سالن شهيد مطهری دانشگاه تربيت مدرس برگزار خواهد شد.
از کليه دانشجويان مقاطع مختلف دکتری، کارشناسی ارشد و کارشناسی و دانش آموختگان كشاورزي جهت شرکت در اين همايش دعوت بعمل می آيد.
کشاورزی از راه دور
با توجه به پیشرفت سریع تکنولوژی در کشورهای پیشرفته جهان و استفاده از اینترنت پر سرعت و بی سیم هنوز هم در بسیاری از کشورهای در حال توسعه و جهان سومی، مردم از اینترنت های کم سرعت Dialup استفاده می کنند.
محققین دانشگاه کشاورزی جورجیا در ایالات متحده عقیده دارند که تا 5 سال دیگر سیستم های بی سیم به صورت گسترده ای در کشاورزی مورد استفاده قرار خواهد گرفت. سیستم هایی برای کنترل هجوم حشرات، باز کردن در برای دام ها و یا کنترل آبیاری مزارع.
این تکنولوژی ها موجب می گردد که کشاورز در کامیونت خود در حال قهوره خوردن! بتواند به صورت بی سیم به اینترنت وصل شود و با مزرعه خود در چندین کیلومتر آنطرف تر ارتباط بر قرار کند. هم اکنون 3 نفر از کشاورزان ایالت جورجیای آمریکا از این تکنولوژی استفاده می کنند. یکی از آنها از ویدئو های بی سیم برای مانیتور کردن بسته بندی سبزیجات و دیگری برای کنترل سیستم آبیاری مزرعه خود از شبکه wireless استفاده می کند. این مزرعه دار می تواند در اتاق خود بنشیند و بر سیستم آبیاری خود نظارت کند. این سیستم آبیاری به سیستم GPS(Global Positioning System) یا سیستم "مکان یاب جهانی " مجهز است که مکان این مزرعه را مشخص می کند و از طریق دوربینهای بی سیم می توان بر آبیاری نظارت کرد.
به نقل از شماره 6 مجله رایانه خبر / صالح
تبريک
از طرف خودم و ديگر نويسندگان اين وبلاگ به خانم مهندس سارا دوست خوبم فارغ التحصيليشون رو تبريک می گم به اميد موفقيت هر چه بيشتر ايشون در ساير مراحل زندگی.
بيانيه سازمان خواربار جهاني (FAO) در زمينه بيوتكنولوژی (قسمت دوم)
در مواردي مانند انتقال سموم از يك موجود به موجود ديگر يا توليد سموم جديد و يا انتقال تركيبات حساسيتزا از يك گونه به گونه ديگر كه ممكن است سبب ايجاد واكنشهاي حساسيت زای غير منتظره شود، رعايت احتياط كامل براي كاهش خطرات احتمالي، اصل ضروري و مهم است.
همچنين در مورد خطرات زيست محيطي احتمالي آنها مانند تلاقيهاي ناخواستهاي كه باعث توليد علفهاي هرز مهاجم و يا خويشاوندان وحشي آنها ميشود، رعايت احتياط لازم است زيرا كه از نظر زيست ايمني اين گونهها در مقابل بيماريها يا شرايط بد محيطي مقاومتر بوده و موجب از بين رفتن تعادل زيست بومها ميشوند. همچنين جايگزين شدن واريتههاي تراريخته به جاي واريتههاي متنوع سنتي، موجب كاهش تنوع زيستي ميشوند. FAO از سيستمهاي ارزيابي علمي كه به شکل بيطرفانه نسبت به تعيين فوايد و خطرات احتمالي هر يك از موجودات تراريخته به صورت جداگانه اقدام نمايند، حمايت ميكند. اين اقدام در حقيقت نوعی اعلام حمايت از شروع يک حركت محتاطانه و مورد به مورد براي اعمال نظارت قانوني بر هر محصول تراريخته يا فرآيند تراريزش به صورت جداگانه قبل از آزادسازي آنها به محيط است.
تاثيرات احتمالي فرآوردههاي بيوتكنولوژي بر روي تنوع زيستي، محيط زيست و ايمني غذايي بايد مورد ارزيابي دقيق قرار گرفته و ميزان مزايا و فوايد حاصل از آنها در مقايسه با خطرات احتمالي دقيقاً بررسي شود. همچنين نظارت دقيق بر تبعات پس از آزادسازي اين گونه محصولات و اطمينان از ايمني آنها براي انسان، جانوران و محيط زيست الزامي است.
سرمايهگذاري فعلي در تحقيقات بيوتكنولوژي صرفاً در بخش خصوصي متمركز شده است. همچنين بخش كشاورزي در كشورهاي پردرآمد، كه توانايي خريد اين محصولات را دارند نيز به سوي سرمايهگذاري در اين بخش گرايش يیدا کرده است. با توجه به اينكه بيوتكنولوژي توانايي بالايي در افزايش منابع غذايي و غلبه بر نا امني و آسيبپذيري غذايي دارد، FAO تلاش ميكند تا در حالت كلي كشورهاي در حال توسعه و در حالت خاص كشاورزان كم درآمد را به سوی استفاده از بيوتكنولوژي و بهرهمندي از منافع تحقيقات آن تشويق نمايد، با توجه به اينكه هر دوي آنها داراي ذخاير ژنتيك گستردهاي هستند و بيوتكنولوژي از اين منظر ميتواند منشاء فوايد زيادي براي آنان باشد.
FAO پيشنهاد ميكند كه اين نيازها از طريق افزايش كمكهاي دولتي و گفتگوي بين بخشهاي خصوصي و دولتي تامين شود. همچنين FAO مانند گذشته به مساعدتهاي خود به كشورهاي عضو ادامه ميدهد تا اين اعضا مخصوصاً كشورهاي در حال توسعه بتوانند از منافع حاصل از بيوتكنولوژي در كشاورزي، منابع طبيعي، جنگلداري و شيلات بهرهمند شوند؛ مانند راه اندازی شبكه بيوتكنولوژي گياهي در آمريكاي لاتين و مركزي (REDBIO) كه شامل 33 كشور است.
FAO براي جلب مشاركت فعالتر كشورهاي در حال توسعه در تجارت بينالمللي محصولات غذايي مساعدتهاي فراواني مينمايد. فراهم كردن اطلاعات و كمكهاي فني، تحليلهاي اجتماعي- اقتصادي و زيست محيطي در زمينههاي مسائل مهم و روز جهان و نيز مسائل مرتبط با توسعه فنون جديد از ديگر كمكهاي FAO در اين زمينه است. همچنين در مواقعي كه ضرورت ايجاب نمايد، FAO به عنوان يك «واسطه معتمد» شرايط را براي مذاكرات فراهم مينمايد.
برای مثال، FAO با همكاريهاي سازمان بهداشت جهاني، امكاناتی در اختيار اجلاس بينالدولي كدكس در ژاپن قرار داد تا دبيرخانه مستقل كميسيون كدكس را راه اندازی کنند. در اين دبيرخانه، كارشناسان منتخب كشورهاي مختلف جهان، به تدوين استانداردها، راهنماها و توصيههاي مناسب براي استفاده از فرآوردههاي مشتق از بيوتكنولوژي ميپردازند. همچنين كميسيون كدكس به موضوع برچسب گذاري بر روي غذاهاي حاصل از بيوتكنولوژي كه به مصرف كنندگان اجازه انتخاب آگاهانه ميدهد، توجه خاصي دارد.
مثال ديگر تشكيل كميسيون FAO در زمينه منابع ژنتيك و كشاورزي است. اين كميسيون يك تشكل بينالدولي است كه در آن كشورها به تهيه و تدوين يك نظام هدايت و رهبري در زمينه بيوتكنولوژي با هدف حداكثر بهرهبرداري از منافع حاصل از بيوتكنولوژي نوين و حداقل خطرات ناشي از آن ميپردازند. اين نظام بر پايه اصول علمي و با در نظر گرفتن جنبههاي اخلاقي، اجتماعي، اقتصادي و زيست محيطي بيوتكنولوژي تدوين خواهد شد. مانند كاربرد بيوتكنولوژي در پزشكي كه رعايت جنبههاي اخلاقي در آن، تضمينكننده توجه مسئولانه به اين موضوع است. اخيراً FAO در تلاش است تا يك كميته بينالمللي تخصصي در زمينه جنبه های اخلاقی بيوتکنولوژی در غذا و كشاورزي تشكيل دهد، همچنين FAO دائماً ميكوشد تا منافع و يا احياناً خطرات ناشي از كاربرد فنون نوين بيوتکنولوژی را در افزايش توليدات گياهي، دامي و فرآوردههاي آنها كاملاً شناسايي و تعيين نمايد. اگرچه مسئوليت قانوني كردن و تعيين سياستها و خط مشيهاي اين فناوري در هر كشوري بستگي به سياستمدران آن دولت دارد.
خبر
به زودی اين بلاگ به آدرس : http://agriculture.salehoffline.com منتقل خواهد شد.
بيانيه سازمان خواربار جهاني (FAO) در زمينه بيوتكنولوژي(قسمت اول)
توضيح: بيانيه سازمان خواربار جهانی FAO در زمينه بيوتكنولوژي در ماه مارس سال 2000 ميلادي، همزمان با برگزاري اجلاس بينالمللي كدكس در ژاپن، درباره غذاهاي مشتق از بيوتكنولوژي صادر شده است.
بيوتكنولوژي مجموعهاي از فنون و كاربردهاي مختلف است. تعريف بيوتكنولوژي در مجمع تنوع زيستي اينگونه بيان شده است: «هر گونه كاربرد فني كه از سيستمهاي زنده، موجودات زنده يا مشتقات آنها به منظور ساخت يا تغيير محصولات يا فرآيند توليد آنها به منظور خاص استفاده كند.»
اين تعريف گسترده به اين معناست كه بيوتكنولوژي بسياري از ابزار و فنون مورد استفاده در كشاورزي و توليد محصولات غذايي را شامل ميشود. در مفهوم خاص، بيوتكنولوژي به معناي كاربرد فنون DNA و زيستشناسي مولكولي است و در اين حالت فناوريهاي مختلفي مانند دستورزي ژن، انتقال ژن و همسانهسازي گياهان و جانوران را شامل ميشود.
در شرايطی كه هنوز مباحث مختلفي در زمينههاي گوناگون بيوتكنولوژي و كاربردهاي آن وجود دارد، موضوع موجودات تراريخته يا GMO ها به بحث داغ روز و هدف مباحث جدي و حتي احساسي تبديل شده است. در اين زمان FAO به اين نتيجه رسيد كه مهندسي ژنتيك با داشتن توانمندي افزايش توليد در كشاورزي، جنگلداري و شيلات ، ميتواند باعث توليد بيشتر محصول در كشورهايی شود كه هم اكنون توانايي توليد غذاي مناسب و كافي براي تغذيه مردم خود را ندارند. همچنين شواهد مختلفي وجود دارد که نشان می دهد مهندسي ژنتيك از طريق توليد واكسنهاي جديد، نقش بسيار مهمی در كاهش ميزان سرايت بيماريهاي انساني و جانوري داشته است. همچنين توليد برنج حاوي پيش ماده ويتامين A (بتاكاروتن) و آهن با استفاده از فنون مهندسي ژنتيك، گام بسيار مهمي در بهبود سطح سلامت جوامع انساني، مخصوصاً جوامع كم درآمد بوده است.
ساير روشهاي بيوتكنولوژي به سوی توليد يا استفاده از سازوارههايي سوق داده می شوند كه به بهبود كيفيت غذاها کمک می کنند يا منجر به پاكسازي آلودگيهاي نفتي و فلزات سنگين از اكوسيستمهاي شكننده می شوند.
استفاده از روشهاي كشت بافت گياهي و توليد و توزيع بذر و نهالهاي سالمتر به كشاورزان، باعث افزايش عملكرد محصولات كشاورزي شده است. انتخاب به كمك نشانگرها و انگشتنگاري DNA باعث توسعه و بهبود سريعتر و هدفمندتر ژنوتيپهاي تمامي گونههاي زنده گياهي ميشود. همچنين با استفاده از اين فنون و اتخاذ روشهاي تحقيقاتي مناسب ميتوان به حفظ، نگهداري و تعيين خصوصيات تنوع زيستي موجود كمك كرد. فنون جديد به دانشمندان امكان ميدهد تا مكانهاي ژني صفات كمي را تشخيص داده و مورد هدف قرار دهند و از اين طريق باعث تسريع روند مقابله با برخي مشكلات سنتي و حل نشدني كشاورزي قديم مانند مقاومت به خشكي و يا بهبود و توسعه سيستم ريشهاي گياهان شوند.
در عين حال FAO، به احتمال خطرآفريني برخي جنبههاي بيوتكنولوژي نيز توجه دارد. اين خطرها شامل دو بخش اساسی هستند: 1- تاثيرات احتمالي آنها بر سلامت انسان و جانوران، 2- پيامدهاي زيست محيطي.
(ادامه در قسمت دوم )
ترجمه و تحقيق از صالح آرا و شهرام ملاقلی پور
کشاورزی پايدار در گرو بيوتکنولوژی
همچنين سطح زير كشت اين گونه گياهان (گياهان توليدشده از طريق بيوتكنولوژى) از ۷/۱ ميليون هكتار در سال ۱۹۹۶ به ۵/۵۲ ميليون هكتار در سال ۲۰۰۱ رسيده است. همراه با توسعه اين علم نوين، مقوله اى به نام كشاورزى پايدار نيز مطرح مى شود. كشاورزى پايدار سيستمى است كه در آن با اعمال مديريت صحيح در استفاده از منابع طبيعى، مى توان نيازهاى غذايى بشر را تأمين و كيفيت محيط زيست را حفظ كرد و از تخريب ذخاير طبيعى جلوگيرى به عمل آورد. در توسعه پايدار كشاورزى، كاهش فشار وارده به اراضى زيركشت، عدم مصرف مواد شيميايى (كود و سم)، حفظ ذخاير طبيعى و سلامت نسل حاضر و آينده، جزء مباحث اصلى است. طى گام هايى كه به سمت ايجاد كشاورزى پايدار برداشته مى شود، قبل از هر چيز بايد به تعادل بين توليدمحصول و تغييرات محيطى توجه شود و سيستم زراعى را نه به منزله مجموعه يا تشكيلات مجزا و مستقل، بلكه به عنوان بخشى از كل سيستم محيط زيست بايستى تلقى كرد. اگر به جاى استفاده از كودها و سموم شيميايى، علف كش ها، هورمون ها و... از تناوب هاى زراعى، بقاياى گياهى، كود سبز، كودهاى آلى، مبارزه بيولوژيك با حشرات و ارقام مقاوم به تنش هاى زنده و غيرزنده، استفاده گردد، آنگاه مى توان گفت كه سيستم كشاورزى پايدار، مولد، تجديدشونده، سودآور و خودكفاست و لطمه اى به محيط زيست وارد نخواهد ساخت.
طبق يك تعريف مشابه ديگر، كشاورزى پايدار، يك سيستم پيشرفته توليد گياه و احشام است كه داراى حداقل ۵ خصوصيت باشد: اول اينكه، اين سيستم، نيازهاى غذايى را به شكل كاملاً ايمن براى بشر برطرف سازد، دوم اينكه، موجبات افزايش كيفيت محيط و منابع طبيعى را فراهم سازد، سوم اينكه، باعث استفاده موثرتر از منابع تجديدنشدنى و حفظ و كنترل بهينه چرخه هاى بيولوژيكى گردد، چهارم اينكه، حمايت اقتصادى از كشاورزان را افزايش دهد و پنجم اينكه موجب افزايش كيفيت زندگى براى كشاورزان و كليه افراد جامعه شود. اگر ادعا كنيم سيستم هاى غذايى ما در بخش كشاورزى، غالباً در درازمدت پايدار نيستند، سخن گزافى نگفته ايم. تقاضا براى محصولات غذايى در بخش كشاورزى در قرن گذشته به دليل رشد جهت، بيش از ۴۰۰درصد افزايش يافته است.
حال بايستى بررسى كرد كه نقش بيوتكنولوژى در توسعه پايدار كشاورزى چيست؟ با توجه به روند روزافزون جمعيت دنيا و افزايش تقاضا براى غذا، دو راه جهت افزايش عملكرد در بخش كشاورزى توصيه مى شود. راه اول، توسعه اراضى قابل كشت و راه دوم افزايش عملكرد در واحد سطح است. در مورد راه حل اول لازم به ذكر است كه زمين از منابع محدود در بخش كشاورزى است و توسعه اين منبع تا حد مختصرى امكان پذير است. دانشمندان عقيده دارند كه در قرن آينده وسعت اراضى كشاورزى حدود ۵درصد افزايش مى يابد. از طرفى آماردانان تخمين زده اند كه جمعيت دنيا تا سال ۲۰۶۰ بين ۱۰ تا ۱۶ ميليارد نفر به يك تعادل نسبى خواهد رسيد، با توجه به اين افزايش جمعيت، رشد پنج درصدى اراضى قابل كشت، جوابگوى نياز غذايى اين جمعيت نخواهد بود. پس راه حل دوم يعنى افزايش توليد در واحد سطح، معقول تر به نظر مى رسد. تاكنون نيز اغلب پيشرفت ها در اين زمينه به دليل افزايش عملكرد در واحد سطح بوده و تاكنون پاسخگوى افزايش جمعيت بوده است، به طورى كه جمعيت جهان نسبت به سال ۱۹۶۰ تقريباً دو برابر شده، در حالى كه در وسعت اراضى كشاورزى تغيير چندانى حاصل نشده است.
يكى از مهمترين راه حل هاى افزايش عملكرد در واحد سطح، به كارگيرى علم بيوتكنولوژى است. اين عمل با تكنيك هاى خاص خود، كشاورزى مدرن را بيشتر و بيشتر به سمت پايدارى منابع طبيعى سوق مى دهد. به خاطر روشن تر شدن نقش باارزش بيوتكنولوژى در كشاورزى پايدار يكسرى نكات ذكر مى شود: اولى اينكه، بيوتكنولوژى دامنه وسيعى از محصولات اصلاح شده و يا جديد را توليد مى كند، دوم اينكه با توليد واريته هاى جديد گياهان زراعى با صفاتى از قبيل مقاومت، تحمل و كيفيت بالا، راه حل جديدى را براى پايدارى منابع طبيعى و توليد غذا ارائه مى دهد، سوم اينكه بيشتر گياهان زراعى نوين كه از طريق بيوتكنولوژى توليد شده اند در مقايسه با گياهان سنتى، در يك قطعه زمين مشخص با نيازهاى طبيعى مشابه، محصول بيشترى توليد مى كنند، چهارم اينكه، تعدادى از اين گياهان جديد، براى مثال آنهايى كه مقاوم به بيمارى يا آفت شده اند، باعث كاهش استفاده از منابع غيرقابل تجديد مى شوند و همچنين با كاهش استفاده از سموم شيميايى، يك ابزار با ارزش جهت توليد محصولات كشاورزى پايدار هستند. علاوه بر موارد ذكر شده، تكنيك هاى مراقبت و نگهدارى گياهان به وسيله عوامل بيوكنترلى جديد كه از بيوتكنولوژى نشأت گرفته اند، موجب عمليات كشاورزى بسيار دقيق با حداقل تلفات و افزايش عملكرد مى شود. بيوتكنولوژى كشاورزى در پايدارى رشد اقتصادى و رقابت اقتصادى خصوصاً در كشورهاى توسعه يافته نقش بسيار مهمى بازى مى كند. از طرف ديگر تعداد بسيار زيادى از افراد در اين بخش با مشاغل بسيار باارزش فعاليت دارند، با اين تفاسير، نمى توان تأثير علم بيوتكنولوژى را در پايدارى اقتصادى نيز ناديده گرفت.
تأثير عمده بيوتكنولوژى بر كشاورزى پايدار، از طريق پيشرفت هاى ژنتيكى است. سودآورى مطلوب و افزايش توليد در اين زمينه، در طول ۱۰۰ سال گذشته عمدتاً به دو دليل اصلى بوده است: يكى پيشرفت هاى ژنتيكى و ديگرى افزايش در استفاده از منابع. همانطور كه ذكر شد، بسيارى از منابع در بخش كشاورزى محدود هستند، بنابراين در درازمدت استفاده عاقلانه از منابع بسيار بااهميت است. آينده كشاورزى پايدار احتمالاً از طريق پيشرفت در علم ژنتيك امكان پذير خواهد بود. براى مثال استفاده از هيبريدهاى پيشرفته در گياه ذرت در دهه اخير، سودآورى بسيار بالايى را براى آمريكاى شمالى به ارمغان آورده و آن را به قطب اصلى ذرت دنيا تبديل كرده است.
همچنين يافته هاى نسبتاً مشابهى از طريق پيشرفت هاى ژنتيكى در مورد گندم، جو، چاودار، سويا و... به دست آمده است. اگر علم بيوتكنولوژى از طريق پيشرفت هاى ژنتيكى بتواند نياز غذايى جمعيت دنيا را مرتفع سازد و از طرفى به حفظ منابع طبيعى كمك كند و بدين وسيله هر دو منابع حياتى (هوا، آب و عناصر غذايى) و همچنين زيبايى محيط زيست (فضاى سبز، پارك ها، تنوع و...) حفظ گردد، آن گاه بيوتكنولوژى در راستاى پايدار كردن كشاورزى حركت خواهد كرد، در غير اين صورت اين علم به عاملى بسيار خطرناك در تخريب منابع طبيعى و اكوسيستم ها تبديل خواهد شد. در صورت عدم استفاده صحيح از اين علم، به جاى پايدار كردن كشاورزى و حفظ منابع، اثرات بسيار مضرى بر پيكره محيط زيست وارد خواهد ساخت. براى مثال، با گسترش توليد گياهان زراعى و احشام با ظرفيت مقاومت به تنش هاى محيطى در مناطقى كه براى گياهان زراعى و دام هاى معمولى نامناسب است، با استفاده از علم بيوتكنولوژى، آسان مى شود. اگر اين امر اتفاق افتد، تنوع زيستى گونه هاى گياهى و حيوانى در اكوسيستم هاى طبيعى كاهش مى يابد. همچنين ممكن است گونه هاى تغييريافته ژنتيكى به گونه هايى خطرناك براى محيط زيست تبديل شوند. گسترش برخى علف هاى هرز، خطر ايجاد نوتركيبى در ويروس ها و پاتوژن ها، ايجاد آلرژى براى برخى افراد، انتقال ژن ها از گونه هاى زراعى تراريخت به گونه هاى وحشى و ايجاد مسموميت غذايى از ديگر خطرات علم بيوتكنولوژى است، كه در صورت عدم استفاده صحيح، وقوع آنها اجتناب ناپذير خواهد بود.
اگر بيوتكنولوژى (و اصلاح نباتات و ژنتيك) در كمك به استفاده موثر و بهتر از منابع، نقص داشته باشند، آنگاه احتمالاً كشاورزى پايدار نخواهد بود و اندازه جمعيت دنيا به دليل استفاده بى رويه و نادرست از منابع كاهش خواهد يافت، همچنين با تخريب زيبايى هاى طبيعى، كيفيت زندگى براى كل جمعيت دنيا كاهش مى يابد.مراقبت هاى محيطى براى پايدار كردن كشاورزى ضرورى است و اگر مديريت صحيحى اعمال گردد، بيوتكنولوژى در افزايش يا نگهدارى منابع محيطى سهيم خواهد بود و در غير اين صورت باعث تخريب محيط خواهد شد و گام هاى بعدى بايد در جهت كاهش ريسك اين قضيه برداشته شود. چيزى كه اغلب در زمينه كاربرد اين علم ناديده گرفته مى شود، مبحث انتقال تكنولوژى است كه بسيار حائز اهميت است، به طورى كه با آموزش صحيح، تك تك افراد اين علم را در مناسب ترين راه و بهترين شكل براى رفع نياز خود به كار گيرند و در اين صورت مى توان انتظار داشت كه بيوتكنولوژى در مسيركشاورزى پايدار و همگام با آن باشد و بدين ترتيب ابزار و متد جديدى را فراهم خواهد كرد تا به هر گونه افزايش تقاضا براى غذا پاسخ دهد، ضمن اينكه توجه خاصى به پايدارى محيط دارد.
* عضو هيأت علمى پژوهشكده گياهان دارويى جهاد دانشگاهى
توقف توليد گونه دستكارى شده گندم
شرق : طرح عرضه نخستين گونه گندم كه از نظر ژنتيكى دستكارى شده بود به دليل عدم استقبال مصرف كنندگان متوقف شده است. شركت آمريكايى مونسانتو، كه اين گونه جديد را با دستكارى ژنتيكى به منظور بهبود نحوه مبارزه با علف هرز تهيه كرده بود، اعلام كرده است كه در نظر ندارد آن را به مرحله توليد به منظور توزيع براى كشت برساند. اين گونه جديد به شكلى دستكارى شده است كه بتواند در برابر علف كش توليدى همين شركت مقاومت كند و در نتيجه، با استفاده از اين ماده بتوان بدون آسيب رساندن به محصول، علف هاى هرز مزارع گندم را از ميان برد. معرفى اين گونه گندم با عدم استقبال كشاورزان مواجه شده بود. به نظر كشاورزان، از آنجا كه گندم به طور مستقيم در تهيه نان به كار مى رود و نان يك ماده غذايى اصلى است، مصرف كنندگان به خريد نان توليد شده از محصول جديد رغبتى ندارند. خريداران خارجى، به خصوص ژاپن كه مشترى اصلى گندم صادراتى آمريكاست، گفته اند كه به مصرف گندم از نظر ژنتيكى دستكارى شده تمايلى ندارند. شركت مونسانتو در نظر دارد به جاى گندم، به توليد سويا و ذرت دستكارى شده بپردازد كه معمولاً در خوراك دام و تهيه روغن به كار مى رود و مستقيماً توسط انسان مصرف نمى شود. اين شركت دليل خوددارى مصرف كنندگان از خريد گندم دستكارى شده را جنبه احساسى نان دانسته است. سازمان هاى مخالف دستكارى ژنتيكى محصولات كشاورزى از توقف توليد گونه جديد گندم ابراز خرسندى كرده و آن را شكستى عمده براى شركت مونسانتو دانسته اند .
کیوی ،پیشرفت یا پسرفت
درسال 1347 برای اولین باردرخت کیوی واردایران شدوآزمایشات پژوهشی برروی آن ازسال 1356 درایستگاه تحقیقات کشاورزی رامسرآغازگردید.
غرب استان مازندران به عنوان یکی ازمناطق مستعد برای تولید محصولات درختی ازجمله کیوی به شمارمی رود. کشاورزان این مناطق درسال 1361 به کشت گسترده آن پرداخته اندوبسیاری ازآنها به منظوردست یابی به سود بیشتر،درختان میوه بیشماری را اززمین هایشان حذف کرده وبه جای آن ها درخت کیوی کشت کرده اند.
برطبق برآوردهای انجام شده هم اکنون بیش از2000 هکتاراززمین های این مناطق به زیرکشت کیوی رفته است که میزان تولید سالیانه آن به 60 هزارتن می رسد.
ایران بعد ازکشورهای نیوزلند،شیلی ویونان رتبه چهارم ازنظرسهم صادرات این محصول را درجهان به خود اختصاص داده است . صادرات کیوی ایران عملا ازسال 1366 آغازشده وهمچنان دارای روند صعودی است.درسال های اخیر،سالیانه بین 15تا20 هزارتن کیوی صادرمی شودکه این میزان تنها 30% ازکل محصول تولید شده می باشدکه به دلیل برخورداری ازامکانات مناسب دراین بخش،قابلیت صادرات این محصول درایران پایین آمده است.
با این حال اگربتوانیم تنها5/2 درصد ازاراضی قابل کشت دراستان مازنداران را به زیرکشت کیوی ببریم می توانیم به تنهایی معادل همه کشورهای تولید کننده این محصول،کیوی تولیدکنیم.ایران درحال حاضردارای رتبه اول برداشت کیوی درواحد سطح است واین موفقیت را مرهون برنامه ریزی صحیح وبرگزاری کلاس های آموزشی واطلاع رسانی درزمینه های کاشت،داشت وبرداشت برای کیوی کاران هستیم .
لازم به ذکراست که درمسیراین پیشرفت وتوسعه موانعی بزرگ وجوددارد که این موانع درآینده نه چندان دورخودشان را نشان می دهند ومشکلات عمده ای را برای این صنعت روبه پیشرفت بوجود خواهندآورد.
بسیاری ازکارشناسان براین باورند که به دلیل میزان تقاضای جهانی برای خرید کیوی،ایران می تواند درخت کیوی را درمقیاس های وسیع تری کشت کند.به همین خاطرکشت کیوی ازسوی کارشناسان ومسئولان استان مازندران به شدت به کشاورزان توصیه می شود،زیرابه دلیل وجودبازارهای خرید برای کیوی،این محصول ازنظراقتصادی به خوبی می تواند با میوه هایی مانند مرکبات رقابت کند وازطرفی دوره رسیدگی آن 3سال است وهمچنین میزان برداشت کیوی برابر15تا20 تن درهرهکتارمی باشدولی مرکبات پس از7سال حدود6تن درهکتارمحصول تولید می کنند بنابراین بسیاری ازکشاورزان مبادرت به جایگزینی کیوی به جای درختان مرکبات نموده اندودرنتیجه میزان تولید مرکبات درمناطق شمال کشورروبه روخواهدبود.
همچنین باید به این مسئله(نکته) توجه داشت که آیا بازارهای جهانی همچنان خواهان کیوی ایران خواهند ماند(بود)؟
افزایش تولید یک محصول باعث کاهش قیمت آن دربازارهای جهانی می شودوما باید به این نکته توجه داشته باشیم که با زیرکشت بردن5/2 درصداززمین های قابل کشت استان مازندران وتولید کیوی بیشترمی توان قیمت کیوی را درسطح ثابتی نگذاشت .
متأسفانه عده ای ازافراد فرصت طلب وسودجوبه منظورکسب سودبیشتراقدام به پیش خرید وچیدن بی موقع کیوی به صورت نارس می کنندوایران را به سمت سقوط قیمت وازدست دادن بازارکیوی جهان سوق می دهند .کارشناسان به کیوی کاران توصیه می کنندکه اجازه ندهند میوه نارس کیوی درآبان ماه پیش فروش وبرداشت شود. لذا کاهش وزن،افت کیفیت درطعم،میکروبی شدن وافزایش ضایعات ونیزکاهش گرایش به خرید وواردات کیوی ناشی ازبرداشت بی موقع این محصول می باشد. البته لازم به ذکراست کیوی کاران مناطق شمالی کشورمان چرا به فروش محصولات باغی اشان به دلال های محصولات کشاورزی(آن هم به صورت نارس) مبادرت می ورزند. این مسئله خود به طورکامل نیازبه بحث وگفتگو با کارشناسان زیربط،شنیدن صحبتهای کیوی کاران وهمچنین بررسی وعلل وعوامل مسئله فوق را دارد.
گفتنی است با برنامه ریزی صحیح ودقت بیشتردرحمل ونقل ونگهداری این محصول ایران توانایی صادرکردن80 درصدازکیوی تولیدی درشمال کشوررا داراست. این میزان صادرات علاوه برکسب درآمدهای ارزی موجبات توسعه محصول کیوی غرب مازندران را درمقیاس های وسیع ترفراهم خواهد ساخت .
امیدواریم که با برنامه ریزی صحیح دراین بخش وبا حمایت مسئولان زیربط کشوری، ایران بتواند به آنچه شایسته آن است دربازارهای جهانی دست پیداکند.
فرسايش خاك، علل وعوامل
يكي ازعواملی که درکشاورزی بسیارمورد توجه قرارمی گیرد وعامل اصلی نابودی بسیاری اززمین های خاصلخیزکشاورزی وتبدیل آن به مکان های غیرقابل کشت می باشد پدیده فرسایش خاح است.
متاسفانه درکشورما به دلیل توجه بیشتر مسئولان کشوری به بخش صنعت وعدم توجه آنان به بخش کشاورزی ونادیده گرفتن مشکلات آن،باعث شده که این،مسیر قهقرایی،سرعت بیشتری بگیرد.
فرسایش خاک ازجمله نگرانی های عمده زیست محیطی قرن حاضراست. برپایه برآوردهای انجام شده براثرفرسایش خاک سالیانه چندین میلیون هکتارازاراضی کشاورزی جهان به کام نابودی کشیده می شود. برپایه همین برآوردپیش بینی می شودکه تاسال 2010 میلادی یک سوم تا یک پنجم اراضی کشاورزی براثرفرسایش خاک عقیم وغیراستفاده شوند.
فعل وانفعالات فرسایش خاک وجایگزینی تپه های شنی به جای بسترهای حاصلخیزخاک تاسف انگیزاست واین فرآیند باعث مهاجرت هزاران نفرازروستائیان به سمت شهرها می گردد.
یکی ازاساسی ترین مسائلی که باعث فرسایش خاک درایران وجهان شده است مسئله سیلاب هاست.
جنگل هاطی قرنن های طولانی موجب پایداری خاک وذخیره سازی آب ورونق فعالیت های گوناگون کشاورزی بوده اند،ولی به مروروبا ازمیان رفتن تدریجی جنگل ها وپوشش های گیاهی دراین بهشت سرسبزخداوندی ،جاری شدن سیلاب متداول شده است .
هنگامیکه پوشش جنگلی براثرقطع بی رویه حالت مناسب وتراکمی خودرا ازدست می دهد .خاک آن منطقه به علت کمبود شاخ وبرگ وفاصله ایجاد شده بین آنها دربرابربارانهای شدید ورگبارهای تند بی دفاع مانده ومقاومت خودرا ازدست می دهد وبا کمترین بارش تند،مرگبارترین سیلابها را بوجود می آورد.
با ازبین رفتن پوشش گیاهی ،باران هایی که برسطح خاک می بارد علاوه برشستن خاک وتبدیل شدن به روان آب توانایی نفوذ به داخل زمین را ازدست می دهد .
پیامد بوجود آمدن روان آب وعدم نفوذ آب درخاک،پائین رفتن سفره های آب زیرزمینی است که اصلی ترین منبع آبیاری گیاهان درمناطق خشک است. به مرروزمان آنقدرآب وخاک وجود نخواهدداشت که یک کشاورزبتواند مایحتاج روزانه خودرا به دست آورد. ازاین روپدیده مهاجرت به شهرها شدت بیشتری خواهد گرفت که پیامدهای خاص خودرا به دنبال خواهدداشت.
متاسفانه درکشورما پدیده تخریب جنگل ها روند سریعی را درپیش گرفته است.عریانی بیش ازحد دامنه شمالی کوههای البرزکه درروزگاری نه چندان دورپوشیده ازجنگل وبیشه بوده است اکنون به خاطربی توجهی ما انسان ها درمعرض نابودی کامل قرارگرفته وفرسایش خاک،تراکم حرارتی ناشی ازتغییرات جوی ،کاهش رطوبت وازهمه مهمترتقلیل ونابودی پوشش گیاهی (به علت قطع بی رویه وعدم کاشت همزمان درخت ) ازپیامدهای نامطلوب این بی رحمی انسان نسبت به طبیعت اطراف خود است .
شرایط اقلیمی ووضع کنونی زمین شناسی به گونه ای است که آن را به صورت یک کشورمستعد به فرسایش خاک درآورده است . ولی حقیقت آن است که میزان فرسایش خاک درایران بیش ازمقدارمورد نظرمی باشد.آمارنشان می دهد که تلفات خاک دراثرفرسایش درمملکت ما چندین برابربیش ازمیانگین آن درکشورهای آفریقایی واروپایی است.
فرسایش خاک درایران یک مسیرصعودی داشته وبراساس اطلاعات منتشرشده متوسط سالانه تلفات خاک ناشی ازفرسایش درایران رشد قابل توجهی داشته است.به عقیده عموم کارشناسان مهمترین علت فرسایش خاک عوامل انسانی است.افزایش رشد جمعیت دراین دوران با نرخ سرسام آورآن نیازهای اقتصادی زیادی به دنبال داشته است ودرنتیجه جمعیت نیازبه مکانی برای زندگی دارند وافراد سودجوازاین مورد استفاده کرده وبه تخریبت جنگلها می پردازند.متاسفانه ناتوانی مراکزترویجی دراشاعه فرهنگ استفاده صحیح ازجنگل ها ومراتع براساس اصول علمی وفقدان مدارس آموزش منابع طبیعی کافی برای روستائیان وعشایرازعلل دیگرروند فوق بوده است.
برمبنای دلایل فوق انسان ازطریق افزایش تعداد دام درسطح مراتع وتخریب غیرقانونی جنگل ها ،عدم کاربری صحیح اراضی کشاورزی ،استفاده نادرست ازمنابع آبی وگاهی ازطریق احداث خطوط جاده ای وبهره برداری غلط ازمعادن و... ،فرسایش خاک را ازحالت طبیعی ومعمول خود خارج ساخته وبرآن دامن زده است. علاوه براین می توان به عدم تخصیص بودجه مناسب جهت مبارزه با پیشرفت بیابان ها وهمچنین عدم توجه به حفظ زمین های زیرکشت اشاره کرد.
با نیم نگاهی به تاریخچه کشاورزی کشورهای توسعه یافته،می توان دریافت که این کشورها دارای برنامه ریزی صحیح دربخش کشاورزی بوده وکمبود بودجه بخش صنعت خویش را ازدرآمد های بخش کشاورزی تامین می کنند. کشورهایی مانند آمریکا،فرانسه ،ژاپن ازاین راه علاوه برخودکفایی دربخش کشاورزی دارای صنعتی توسعه یافته نیزهستند.
گفتنی است کشورهند درسال 1975 دارای فرسایش خاکی درحدود5میلیاردتن خاک درسال بوده است وبا حمایت ماهاتما گاندی درسال 1985 موفق به تأسیس دفترملی عمران اراضی هند شدکه هدفش به زیرکشت بردن سالانه 5میلیون هکتارازاراضی بایراین کشوروتبدیل آن به اراضی کشاورزی بود.
این روند شامل گسترش زمین های کشاورزی وگسترش مناطق جنگلی بودکه تاحدبسیارزیادی مانع ازافزایش میزان فرسایش خاک درآن کشورگردید.
-------------------------------------------------------------------------------
ضمن تبريک سال نو با بهترين آرزوها برای شما ، با کمال خوشحالی از امروز دوست عزيزی به اسم سهراب دهقان هم در اين بلاگ مطلب خواهند نوشت.

شرق : فناوري ژنتيكي در كشاورزي، در كشورهاي عضو اتحاديه اروپا به آهن گداخته مي ماند، كه هيچكس تمايلي براي دست زدن به آن ندارد.
دولت ائتلافي احزاب سرخ و سبز در جمهوري فدرال آلمان نيز به ويژه از دوستداران اين شيوه بيوتكنولوژيك در كشاورزي نيست، كه اين نكته چندي پيش در آلمان به بروز اعتراضات شديد در بخش كشاورزي منجر گرديد. طرفداران اين شيوه عنوان مي كنند كه، طرح قانوني مربوط به استفاده از تكنيك ژنتيكي براي كساني كه قصد به كارگيري و استفاده از آن را دارند، قابل قبول نيست. در حالي كه در آلمان هنوز هم مشاجرات فراواني در مورد چگونگي برخورد صحيح با فناوري ژنتيكي ادامه دارد، كشور اسپانيا پا را از اين هم فراتر نهاده است. در هيچ جاي اروپا به اندازه اسپانيا ذرت تغيير يافته ژنتيكي كاشت و بهره برداري نمي شود. در آنجا صحبت از ۳۲ هزار هكتار مي باشد.
در اين ذرت نشانه عجيب و غريبي به چشم نمي خورد اما اين نوع ذرت، عادي نيست. اين گياه ذرت BT176 نام دارد و از طريق تكنيك ژنتيكي تغيير يافته است. به اين ترتيب اين گياه عليه آفات نباتي و پيش از همه عليه كرم هاي سفيد و پر اشتهاي پروانه ذرت مقاوم است. آفتي كه عرق ترس بر پيشاني كشاورزان منطقه كاتلونيه در اسپانيا مي نشاند زيرا اين كرم ها با سرعت تمام در مزارع ذرت پخش شده و تمامي محصول را خوراك خود مي سازند.زماني كه در پائيز در كاتلونيه تنها شمار كمي از گياهان معمولي ذرت از هجوم اين آفت جان به در برده اند، ذرت هاي BT176 استوار برجاي خود باقي مانده و محصول آنها با دانه هاي زرد رنگ خودنمايي مي كند كه اين نكته خوشايند بسياري و از جمله جيسس ريبرا (J. Ribera) از انجمن كشاورزان جوان اسپانيا است. او در اين باره مي گويد: «ما كشاورزان اسپانيايي با اين نوع ذرت، تجارب بسيار خوبي داشته ايم. ما قادريم با مقدار بسيار اندكي از سموم نباتي، آفات را تحت كنترل خود قرار دهيم. اين كار براي محيط زيست و براي كشاورزان بسيار خوب است، زيرا ديگر محصولي از دست نمي رود».
به همين دليل كشاورزان با كمال ميل اجازه مي دهند كه در مزارع آنها آزمايشاتي انجام گيرد كه براي توليد بذر تغيير يافته ژنتيكي ضروري است. در سطحي گسترده به اندازه ۶۰ زمين فوتبال، اين نوع ذرت مخصوص كاشته مي شود. وزارت كشاورزي اسپانيا در اين زمينه هيچگونه حكم و فرماني را صادر نمي كند. كشاورزان بايستي خود بروشورهاي اطلاعاتي مربوط به بذر مربوطه را مطالعه كنند. البته نكاتي وجود دارد كه بايستي مورد توجه و مراقبت قرار گيرند اما كشاورزان در اين زمينه آنچنان هم سختگير نيستند. هرچه باشد اين نوع ذرت تغيير يافته از طريق بيوتكنولوژي محصول بيشتري به دست مي دهد و شركت هاي توليدكننده مواد غذايي داوطلبانه براي اين محصول پول بيشتري مي پردازند. به همين دليل بسياري از كشاورزان مدتي طولاني تفكر نمي كنند.
اما لوئيس بايون (L. Bayon )از كميته كشاورزي اكولوژيك مادريد معتقد است كه آنها بايد در اين باره بيشتر بينديشند و توضيح مي دهد: «زماني كه يك نفر تصميم مي گيرد كه از بذر اين نوع ذرت براي كاشت استفاده كند، ما در اين مورد اطلاع داريم كه چه كسي و در كجا آن را به كار مي گيرد و مخالفتي با اين كار نداريم. اما وقتي كه يك نفر فكر مي كند كه به كشت ذرت معمولي مشغول است موضوع عوض مي شود.» زيرا هنوز هيچكس نمي داند زماني كه، با وزش باد گرده هاي ذرت تغيير يافته به شيوه ژنتيكي بر فراز مزارع ذرت معمولي به پرواز درآيند چه اتفاقي مي افتد. دانشگاه بارسلون اينك به خواست دولت اسپانيا به تحقيق در اين زمينه پرداخته و قصد دارد نتايج انتقال ژنتيكي از طريق گرده افشاني اين گياهان را مورد بررسي قرار دهد. اما تاكنون نتايجي به دست نيامده اند.
تنها اخباري در مورد برخي از اتفاقات وجود دارند، از جمله اينكه در سال۲۰۰۱ميلادي كشاورزان منطقه شمالي اسپانيا Navarra كه به كشت ذرت معمولي با شرايط سالم بيولوژيك اقدام مي كنند، نمي توانستند محصول خود را با برچسب اكولوژيك به فروش برسانند زيرا، گرده ذرت هاي پرورش يافته از طريق تغييرات ژنتيكي در اين مزارع پخش شده بودند. مسائل مربوط به مسئوليت و پرداخت غرامت تا امروز نيز مشخص نشده اند. اعتراض در برابر اين سياست تقريباً فقط از جهات مشخصي بروز مي كند. براي مثال زماني يك موضع گيري از سوي صلح سبز (Green peace) و گاهي هم از سوي مالك يك كشتزار نابود شده ذرت هاي حاوي ژن هاي تغيير يافته منتشر مي شود.
حتي اگر بسياري از شركت هاي اسپانيايي توليد مواد غذايي، از ايده «عدم استفاده از تكنيك ژنتيكي» پيروي مي كنند، نگراني هاي طرفداران محيط زيست و كشت كنندگان ذرت عادي مورد انتقاد قرار مي گيرند براي مثال ريبرا مي گويد: « اين كشاورزان مي خواهند از هرگونه تداخل انواع ذرت جلوگيري كنند تا محصولات آنها كاملاً خالص باقي بمانند. به همين دليل آنها با يك مشكل بزرگ مواجهند. كشاورزي همانند زندگي است. خالص و ناب بودن كامل دست يافتني نيست.»و اينكه ذرت BT176 يك نوع ذرت عادي نيست را هيچكس نمي تواند به چشم ببيند.
DW-WORLD.DE
آفات کشاورزی مثل ويروسهای کامپوتری عمل می کنند يا ويروسهای کامپيوتری همانند آفت؟ مقاله ای به قلم رابرت لموس از C|NETNEWS.COM
بيمه کشاورزان تصويب شد . ( اصل مقاله از روزنامه شرق )
آمار کامل و جامعی از ميزان توليد و صادرات و واردات حبوبات در ايران و جهان به تفکيک سال ميلادی و شمسی ( لينک )
aromatherapy
وبلاگ گياهان دارويی شروع به کار کرد. با اميد موفقيت برای دوستهای خوبم در اين وبلاگ.
